Trong bóng đá hiện đại, công nghệ bắt việt vị bán tự động là gì đang trở thành câu hỏi được nhiều người hâm mộ quan tâm khi VAR ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các trận đấu lớn. Đây là hệ thống công nghệ sử dụng camera theo dõi chuyển động, dữ liệu vị trí cầu thủ, dữ liệu của bóng và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ trọng tài xác định tình huống việt vị nhanh và chính xác hơn.
FIFA cho biết công nghệ này được thiết kế để hỗ trợ tổ trọng tài chứ không thay thế hoàn toàn con người. Hãy cùng Mytech Cafe tìm hiểu về cách thức hoạt động của công nghệ này ngay bên dưới nhé.
Công nghệ bắt việt vị bán tự động là gì?
Công nghệ bắt việt vị bán tự động, thường được gọi là SAOT, viết tắt của Semi Automated Offside Technology, là hệ thống hỗ trợ trọng tài phát hiện và đánh giá các tình huống việt vị trong bóng đá.
Nếu VAR truyền thống thường yêu cầu trọng tài video xem lại nhiều góc quay, xác định thời điểm chuyền bóng rồi tự lựa chọn khung hình và kẻ đường việt vị, SAOT có thể tự động hóa một phần đáng kể quá trình này.
Điểm quan trọng nằm ở chữ bán tự động. Hệ thống có thể tự động thu thập dữ liệu, xác định vị trí cầu thủ, nhận diện thời điểm bóng được chơi và đưa ra cảnh báo về khả năng việt vị. Tuy nhiên, trọng tài video vẫn phải kiểm tra và xác nhận thông tin trước khi quyết định được truyền tới trọng tài chính.
Nói một cách đơn giản, SAOT giống như một trợ lý công nghệ có khả năng quan sát hàng chục chuyển động cùng lúc. Trợ lý này đưa ra dữ liệu và cảnh báo, còn quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người.
Công nghệ bắt việt vị bán tự động hoạt động như thế nào?
Để hiểu rõ hơn về SAOT, có thể hình dung quy trình theo nhiều bước liên tiếp.
Theo dõi vị trí cầu thủ bằng camera
Hệ thống sử dụng các camera chuyên dụng được bố trí quanh sân, thường ở vị trí cao để có góc quan sát rộng. Trong hệ thống được FIFA giới thiệu tại World Cup 2022, 12 camera chuyên dụng được sử dụng để theo dõi bóng và chuyển động của cầu thủ. Hệ thống có thể theo dõi tới 29 điểm dữ liệu trên cơ thể mỗi cầu thủ với tần suất 50 lần mỗi giây.
Các điểm dữ liệu này bao gồm những bộ phận cơ thể có liên quan đến việc xác định việt vị. Nhờ vậy, hệ thống không chỉ quan sát vị trí tổng thể của một cầu thủ mà còn có thể xác định tương đối chính xác vị trí của chân, đầu gối, vai và những bộ phận khác. Điều này đặc biệt hữu ích trong những tình huống cầu thủ chỉ vượt qua hàng phòng ngự vài centimet.
Xác định thời điểm bóng được chuyền
Một trong những yếu tố quan trọng nhất khi xác định việt vị là thời điểm đồng đội thực hiện đường chuyền hoặc chạm bóng. Đây cũng là điểm khiến những tình huống việt vị sát nút trở nên khó xử lý bằng hình ảnh truyền thống. Chỉ cần lựa chọn sai một khung hình, kết quả có thể thay đổi.
Với công nghệ bóng kết nối, cảm biến IMU được tích hợp bên trong bóng có thể truyền dữ liệu chuyển động với tần suất rất cao. Trong hệ thống được FIFA sử dụng tại World Cup 2022, cảm biến trên bóng Al Rihla có thể gửi dữ liệu tới phòng video 500 lần mỗi giây, qua đó hỗ trợ xác định chính xác thời điểm bóng được chơi.
Phân tích dữ liệu bằng trí tuệ nhân tạo
Sau khi thu thập dữ liệu về cầu thủ và bóng, hệ thống sử dụng thuật toán cùng trí tuệ nhân tạo để phân tích vị trí trên sân. Hệ thống có thể phát hiện tình huống mà cầu thủ tấn công có khả năng rơi vào vị trí việt vị khi bóng được đồng đội chơi.
Nếu phát hiện dấu hiệu phù hợp, hệ thống gửi cảnh báo tới đội ngũ trọng tài video. Trọng tài sau đó kiểm tra lại điểm chạm bóng và đường việt vị mà hệ thống đề xuất trước khi đưa ra khuyến nghị.
Tạo hình ảnh 3D để giải thích quyết định
Một ưu điểm dễ nhận thấy của SAOT là khả năng tạo hình ảnh trực quan về tình huống việt vị. Sau khi quyết định được xác nhận, dữ liệu vị trí của cầu thủ có thể được sử dụng để tạo hình ảnh 3D mô phỏng vị trí cơ thể tại thời điểm bóng được chơi. Hình ảnh này có thể được phát trên màn hình lớn trong sân hoặc truyền tới khán giả truyền hình.
Nhờ đó, người xem không chỉ nghe thông báo cầu thủ việt vị mà còn có thể hình dung rõ hơn vì sao tình huống đó được xác định như vậy.
Công nghệ SAOT khác VAR truyền thống như thế nào?
VAR và SAOT có liên quan chặt chẽ nhưng không phải là một công nghệ giống nhau.
VAR là hệ thống hỗ trợ trọng tài bằng cách cung cấp hình ảnh và góc quay để kiểm tra các tình huống quan trọng. Trọng tài video có thể xem lại tình huống và đưa ra khuyến nghị cho trọng tài chính.
Trong khi đó, SAOT tập trung mạnh vào việc tự động hóa quá trình phát hiện việt vị. Hệ thống có thể theo dõi vị trí của cầu thủ và bóng, xác định điểm chạm bóng, tạo đường việt vị ảo và gửi cảnh báo tới trọng tài video.
Có thể hiểu đơn giản: VAR là hệ thống hỗ trợ xem xét tình huống, còn SAOT là công nghệ chuyên sâu giúp tự động hóa việc phát hiện việt vị trong hệ thống VAR.
Hai công nghệ có thể phối hợp với nhau để giúp quá trình kiểm tra diễn ra nhanh hơn.
Vì sao cần công nghệ bắt việt vị bán tự động?
Việt vị là một trong những tình huống khó xác định nhất trong bóng đá. Ở những pha bóng thông thường, trợ lý trọng tài có thể nhận biết khá nhanh. Tuy nhiên, khi cầu thủ tấn công và hậu vệ đứng gần như ngang nhau, mắt thường rất khó xác định chính xác vị trí tại thời điểm bóng được chuyền.
Trong khi đó, bóng đá chuyên nghiệp diễn ra với tốc độ rất cao. Một pha phản công có thể thay đổi trạng thái chỉ trong vài giây. SAOT giúp giải quyết một số hạn chế đó bằng cách sử dụng dữ liệu khách quan thay vì chỉ dựa vào một khung hình video được lựa chọn thủ công.
FIFA cho biết hệ thống được phát triển nhằm giúp các quyết định việt vị nhanh hơn, chính xác hơn và có tính nhất quán cao hơn.
Bạn có thể tìm hiểu thêm: Digital twin là gì? Nguyên lý hoạt động, lợi ích và ứng dụng thực tiễn
Những ưu điểm nổi bật của SAOT
Tăng tốc độ kiểm tra
Một trong những lợi ích lớn nhất là rút ngắn thời gian kiểm tra các tình huống việt vị.
Thay vì phải liên tục tìm kiếm khung hình phù hợp và thực hiện thao tác thủ công, hệ thống có thể tự động đề xuất điểm chạm bóng và đường việt vị.
Trọng tài video chủ yếu tập trung vào việc kiểm tra dữ liệu được hệ thống cung cấp.
Hỗ trợ tăng độ chính xác
Con người có thể gặp khó khăn khi đánh giá những tình huống chỉ chênh lệch vài centimet. Hệ thống theo dõi bằng camera có thể cung cấp dữ liệu vị trí với tần suất rất cao, giúp giảm sự phụ thuộc vào việc quan sát một khung hình đơn lẻ.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa công nghệ hoàn toàn không thể sai. Chất lượng dữ liệu, góc camera, khả năng theo dõi cầu thủ và điều kiện thực tế vẫn có thể ảnh hưởng tới kết quả.
Giúp quyết định dễ hiểu hơn
Hình ảnh 3D giúp khán giả hiểu tình huống tốt hơn so với một đường kẻ việt vị đơn giản trên màn hình.
Đây là yếu tố có ý nghĩa lớn đối với trải nghiệm xem bóng đá. Khi người hâm mộ theo dõi các trận cầu đỉnh cao hoặc cập nhật tin tức trên các chuyên trang như 24h thể thao, những hình ảnh trực quan về quyết định việt vị cũng giúp việc phân tích trận đấu trở nên dễ dàng hơn.
SAOT có thay thế trọng tài không?
Câu trả lời là không.
Đây là một hiểu lầm khá phổ biến khi người xem lần đầu biết đến công nghệ bắt việt vị bán tự động. SAOT chỉ cung cấp dữ liệu và cảnh báo cho đội ngũ trọng tài. Trọng tài video vẫn cần xác nhận điểm chạm bóng và đường việt vị do hệ thống tạo ra trước khi thông báo cho trọng tài chính. FIFA cũng nhấn mạnh rằng trách nhiệm đưa ra quyết định trên sân vẫn thuộc về các trọng tài.
Điều này rất quan trọng vì không phải mọi tình huống bóng đá đều có thể được giải quyết bằng dữ liệu vị trí. Chẳng hạn, việc xác định cầu thủ có việt vị hay không chỉ là một phần của vấn đề. Trong một số tình huống, trọng tài còn phải đánh giá cầu thủ có tham gia vào pha bóng, cản trở đối phương hoặc tác động tới tình huống hay không. Những yếu tố mang tính nhận định vẫn cần sự đánh giá của con người.
Công nghệ bắt việt vị bán tự động có hoàn hảo không?
Không có hệ thống công nghệ nào đảm bảo chính xác tuyệt đối trong mọi điều kiện. SAOT có thể cải thiện đáng kể khả năng xác định vị trí và thời điểm bóng được chơi, nhưng hệ thống vẫn phụ thuộc vào camera, dữ liệu theo dõi, phần mềm xử lý và điều kiện vận hành.
FIFA hiện cũng xây dựng các tiêu chí kiểm định cho hệ thống SAOT, trong đó có yêu cầu về độ chính xác của đường việt vị ảo và khả năng theo dõi bóng cũng như xác định thời điểm bóng được đá. Ngoài ra, công nghệ chỉ hỗ trợ xác định vị trí. Những quyết định liên quan đến hành vi, tác động của cầu thủ và luật thi đấu vẫn cần trọng tài xem xét.
Công nghệ này có thể phát triển như thế nào trong tương lai?
SAOT không chỉ có tiềm năng phục vụ việc bắt việt vị. Dữ liệu theo dõi chuyển động của cầu thủ còn có thể mở ra nhiều ứng dụng khác trong bóng đá. FIFA từng nghiên cứu việc sử dụng dữ liệu chuyển động cơ thể cho huấn luyện viên, nhân viên y tế và các hoạt động phân tích chuyên môn.
Một hướng phát triển đáng chú ý là kết hợp dữ liệu chuyển động với mô hình 3D của cầu thủ. FIFA cũng đã nghiên cứu công nghệ quét 3D để tạo hình đại diện kỹ thuật số dựa trên kích thước cơ thể thực tế của cầu thủ, qua đó hỗ trợ nâng cao độ chính xác trong những tình huống việt vị rất sát.
Trong tương lai, dữ liệu này có thể trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái phân tích bóng đá, từ chiến thuật, hiệu suất vận động cho tới hỗ trợ y tế thể thao.
Kết luận
Hiểu đơn giản, công nghệ bắt việt vị bán tự động là gì thì đây là hệ thống sử dụng camera, dữ liệu chuyển động, trí tuệ nhân tạo và trong một số hệ thống là cảm biến bên trong bóng để hỗ trợ trọng tài phát hiện các tình huống việt vị.
Điểm khác biệt lớn nhất so với cách kiểm tra truyền thống là nhiều công đoạn được tự động hóa. Hệ thống có thể theo dõi vị trí cầu thủ, xác định thời điểm bóng được chơi, tạo đường việt vị và gửi cảnh báo cho trọng tài video. Sau đó, con người vẫn kiểm tra và xác nhận quyết định.
Vì vậy, SAOT không phải là một “trọng tài robot” thay thế con người. Đúng hơn, đây là một công cụ công nghệ giúp trọng tài có thêm dữ liệu chính xác để đưa ra quyết định nhanh chóng và nhất quán hơn. Trong bối cảnh bóng đá ngày càng ứng dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, công nghệ bắt việt vị bán tự động sẽ tiếp tục là một trong những bước tiến đáng chú ý của bóng đá hiện đại.